ยินดีที่ได้รู้จัก ชวนคุยถึงเรื่องราวเบื้องหลัง ‘ระบบผิวหนัง’ ที่คุณอาจไม่เคยรู้

ทุกคนเคยสงสัยไหมคะ เวลาเราส่องกระจกสิ่งแรกที่เราเห็น และให้ความสำคัญมากที่สุดคืออะไรคะ เชื่อว่าหลายคนคงตอบว่าผิวแน่ ๆ เลย เพราะเราหมดเงินไปกับสกินแคร์ เมคอัพ หรือคอร์สเลเซอร์ตั้งมากมาย เพื่อที่จะได้ผิวที่เนียนสวยทั้งตัว และผิวหน้าแล้วเคยฉุกคิดไหมคะ ว่าเจ้าผิวหนังที่อยู่กับเรามาตั้งแต่เกิดเนี่ย เขามีเรื่องราวที่น่าสนใจมากกว่าแค่เรื่องของผิวเนียนสวยอย่างเดียวนะคะ

และจะบอกว่าผิวหนังไม่ใช่แค่แผ่นหนังที่ห่อหุ้มร่างกายธรรมดา ๆ นะ แต่น้องคืออวัยวะที่ใหญ่ที่สุดในร่างกายของเราเลยค่ะ ถ้านำผิวหนังของบอดี้เราทั้งหมดมาแผ่ออก จะมีพื้นที่กว้างถึงประมาณ 2 ตารางเมตร และมีน้ำหนักรวมกันเกือบ 16% ของน้ำหนักตัวเราเลยทีเดียวหนักกว่าตับ หนักกว่าหัวใจอีกนะเธอ วันนี้เราเลยอยากชวนทุกคนมาทำความรู้จัก ‘ระบบผิวหนัง’ (Integumentary System) เพื่อนสนิทคนนี้ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เผื่อว่าอ่านจบแล้ว เราจะรักและขอบคุณเขามากขึ้นค่ะ และถ้าอยากบอกต่อโปรแกรมคลินิกให้กับเจ้าของธุรกิจทั้งหลายที่อยากสร้างความสะดวกสบายในการบริหารสามารถเข้าไปดูก่อนได้เลยว่าน่าสนใจยังไงบ้าง!

เผยโครงสร้างลับเลเยอร์ผิวหนังมีอะไรซ่อนอยู่ และน่าสนใจยังไงบ้าง ?

ก่อนที่เราจะไปดูกันว่าผิวหนังของเรามีกี่ชัั้น และแต่ละชั้นเขามีหน้าที่อะไรบ้าง เราอยากให้ทุกคนเปิดหัวโล่ง ๆ จะได้ดูข้อมูลที่เราเตรียมมาและทำความเข้าใจได้เป็นอย่างดีว่าแต่ชั้น มันมีความน่าสนใจยังไง ทำไมเวลาที่เราไปทำหน้า เลเซอร์ขนกายถึงต้องทำให้รากลึกของผิวหนัง

ชั้นที่ 1 : หนังกำพร้า (Epidermis) ‘บอดี้การ์ดหน้าใส ด่านหน้าสุดของบ้าน’

ชั้นนี้หนาเท่ากระดาษ A4 เท่านั้นเองค่ะ ไม่มีเส้นเลือดมาเลี้ยงเลย แต่น้องคือฮีโร่ตัวจริงที่คอยสู้กับรังสียูวี ฝุ่น PM2.5 และเชื้อโรค และที่เก๋มากคือ น้องมีกระบวนการที่เรียกว่า Skin Cell Turnover หรือการผลัดเซลล์ผิว ขยันทำงานทุกวันตลอด 24 ชั่วโมง เซลล์ผิวใหม่จะถูกดันขึ้นมาจากข้างล่าง ส่วนเซลล์เก่าที่ตายแล้วก็จะกลายเป็นขี้ไคล หลุดลอกออกไป ทุก ๆ 28 วันเราจะได้ผิวใหม่เอี่ยมเลยนะ! (นั่นแปลว่าในหนึ่งปี เราสลัดผิวเก่าทิ้งไปเป็นกิโล ๆ เลยค่ะ)

ชั้นที่ 2 : หนังแท้ (Dermis) ‘ห้องนั่งเล่นสุดหรู ที่รวมทุกความรู้สึก’

เขยิบลงมาใต้หนังกำพร้า ชั้นนี้แหละค่ะคือคลังสมบัติของจริงเพราะเขาทั้งหนา และแข็งแรงมาก เป็นที่อยู่ของคอลลาเจน (Collagen) และอีลาสติน (Elastin) ที่ทำให้ผิวเราเด้งดึ๋ง ตึงกระชับเหมือนเจลลี่ นอกจากนี้ยังมีเส้นเลือด คอยส่งอาหารและออกซิเจน มีต่อมเหงื่อ ต่อมไขมัน และที่สำคัญคือมีปลายประสาทเต็มไปหมด ทำหน้าที่รับความรู้สึก ไม่ว่าจะอุ่น ร้อน หนาว หรือเจ็บปวด เวลาแฟนกุมมือแล้วรู้สึกอุ่นใจ อ๋อ ขอบคุณชั้นหนังแท้นะคะที่ส่งสัญญาณบอกสมอง!

ชั้นที่ 3 : ชั้นไขมันใต้ผิวหนัง (Hypodermis / Subcutaneous)  ‘เบาะบับเบิ้ลกันกระแทกสุดนุ่ม’

ชั้นล่างสุดที่ทุกคนหลายคนอาจจะแอบบ่นเวลาเนื้อนิ่ม ๆ โผล่มา แต่อย่าเพิ่งเกลียดน้องไขมันนะคะ เพราะน้องทำหน้าที่เป็นเหมือนฉนวนกันความร้อน ช่วยควบคุมอุณหภูมิร่างกายให้อบอุ่น และเป็นเบาะกันกระแทกเวลาเราเดินชนขอบโต๊ะหรือหกล้ม ถ้าน้องไม่มีชั้นนี้ ข้างในเราคงบอบช้ำแย่เลยค่ะ

รู้แบบนี้เริ่มเข้าใจมากขึ้นแล้วใช่ไหมคะ ว่าระบบผิวหนังของเรามันมีหลายชั้น และแต่ละชั้นก็มีความสำคัญมาก ๆ ไม่มีชั้นไหนสำคัญน้อยไปกว่าชั้นไหนเลยจริง ๆ

เรื่องราวเบื้องหลังกับหน้าที่ลับที่คุณอาจไม่เคยรู้!

นอกจากช่วยให้เราดูสวย ดูเป๊ะแล้ว ระบบผิวหนังยังมีจ๊อบเสริมที่สำคัญต่อชีวิตเรามาก ๆ ชนิดที่ว่าถ้าขาดน้องไป ร่างกายเราพังแน่นอนค่ะ มีอะไรบ้างมาดูกันต่อเลยดีกว่าค่ะ

1. เป็นเครื่องปรับอากาศส่วนตัว (Thermoregulation) เวลาเราไปเดินช้อปปิ้งกลางแดดร้อน ๆ แล้วเหงื่อออกซก นั่นไม่ใช่แค่เรื่องน่ารำคาญนะคะ แต่นั่นคือระบบผิวหนังกำลังเปิดโหมดเอซี (Air Conditioner) สั่งให้ต่อมเหงื่อขับน้ำออกมาเพื่อระบายความร้อน ไม่ให้ตัวเราเดือดจนช็อก ส่วนเวลาหน้าหนาว ผิวก็จะหดตัว ขนลุกซู่ เพื่อกักเก็บความร้อนไว้ในร่างกายเก๋ไก๋สุด ๆ

2. โรงงานผลิตวิตามินดีเกรดพรีเมียม (Vitamin D Synthesis) เราไม่จำเป็นต้องกินอาหารเสริมแพง ๆ เสมอไป เพราะผิวหนังของเรามีกลไกอัจฉริยะ แค่โดนแสงแดดอ่อน ๆ ตอนเช้า น้องก็สามารถเปลี่ยนสารในผิวให้กลายเป็น ‘วิตามินดี’ ช่วยให้กระดูกและฟันของเราแข็งแรง แถมยังช่วยอัพโหลดอารมณ์ให้แจ่มใส ไม่หม่นหมองด้วยค่ะ

3. Skin Microbiome จักรวาลจุลินทรีย์ตัวจิ๋วบนผิวเรา เรื่องนี้ว้าวมาก! รู้ไหมคะว่าบนผิวหนังของเรามีสิ่งมีชีวิตตัวเล็ก ๆ อย่างแบคทีเรียและเชื้อราประเภทดี (Microbiome) อาศัยอยู่เป็นล้าน ๆ ตัว น้อง ๆ เหล่านี้เปรียบเหมือนทหารรักษาพระองค์ที่คอยต่อสู้กับแบคทีเรียตัวร้ายที่จะทำให้เกิดสิวหรือผดผื่น ดังนั้นการประโคมเจลล้างหน้าแรง ๆ จนหน้าแห้งตึงเปรี๊ยะ อาจเป็นการฆ่าทหารดี ๆ เหล่านี้ไปหมดนะคะ ต้องระวังมาก ๆ เลย

รู้ไหมคะ? เรื่องแปลกแต่จริงของผิวหนังที่คุณอาจร้องว้าว

ผิวหนังของเรามี ‘นาฬิกาชีวิต’ (Circadian Rhythm) เป็นของตัวเองด้วยเหมือนกัน : ไม่ได้มีแค่สมองเรานะคะที่รู้เวลา แต่น้องผิวหนังเขาก็รู้ว่าตอนนี้กี่โมง! โดยใน ช่วงกลางวัน ผิวจะเปิดโหมดตั้งรับและปกป้อง (Protection) จะผลิตน้ำมันออกมาเคลือบผิวมากขึ้นเพื่อสู้กับแดดและมลพิษ แต่พอตก ช่วงกลางคืน ปุ๊บ น้องจะเปลี่ยนเป็นโหมด ‘ซ่อมแซมและฟื้นฟู’ (Repair) เซลล์ผิวจะแบ่งตัวเร็วขึ้นเพื่อซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ และเป็นช่วงที่ผิวจะสูญเสียความชุ่มชื้นได้ง่ายที่สุด (นั่นคือเหตุผลว่าทำไมไนท์ครีมหรือสลีปปิ้งมาส์กของสาว ๆ ถึงต้องเนื้อเข้มข้นกว่าเดย์ครีมยังไงล่ะคะ)

ขี้ไคลของเรา จริง ๆ แล้วคือ ‘บ้าน’ ของฝุ่นในห้อง : เรื่องนี้แอบกระซิบเบา ๆ แต่อยากให้รู้ค่ะ (หัวเราะ) ในแต่ละนาที ผิวหนังของเราจะสลัดเซลล์ผิวที่ตายแล้วหลุดออกไปประมาณ 30,000 - 40,000 เซลล์! ซึ่งเจ้าเซลล์ผิวที่หลุดลอยไปในอากาศนี่แหละค่ะ คือส่วนประกอบหลักของ ‘ฝุ่น’ ที่เกาะอยู่ตามชั้นวางของหรือบนเตียงนอนของเรา ดังนั้น การซักผ้าปูที่นอนบ่อย ๆ จึงเป็นการช่วยลดการสะสมของเซลล์ผิวเก่า ไม่ให้เป็นอาหารของไรฝุ่นนั่นเองค่ะ

ผิวหนังคือ ‘กระจกเงา’ สะท้อนความเครียดและจิตใจ (The Brain-Skin Connection) : เคยสังเกตไหมคะว่า ช่วงไหนที่เราอกหัก เครียดเรื่องงาน หรือนอนไม่หลับ ต่อให้ประโคมครีมแพงแค่ไหน หน้าก็ยังหมอง สิวอักเสบพากันนัดมาขึ้นพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย ? นั่นเป็นเพราะผิวหนังกับระบบประสาทของเราเขาเติบโตมาจากเนื้อเยื่อต้นกำเนิดเดียวกันตั้งแต่เรายังเป็นตัวอ่อนในครรภ์ค่ะ! เวลาเราเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ออกมา ซึ่งเจ้าฮอร์โมนนี้จะกระตุ้นให้ต่อมไขมันใต้ผิวผลิตน้ำมันเยิ้มขึ้น แถมยังไปลดความสตรองของเกราะป้องกันผิว ทำให้ผิวอักเสบง่าย ดังนั้น คำว่า ‘เครียดแล้วหน้าแก่’ หรือ ‘เครียดจนสิวขึ้น’ ไม่ใช่เรื่องมโนนะคะ แต่อนาโตมีมันฟ้องค่ะคุณขา!"

5 ทริกไม่ลับตัวช่วยดูแลระบบผิวหนัง ให้แฮปปี้สลัดผิวพัง บูสต์ผิวปังระดับเซลล์

เอาล่ะค่ะ รู้จักเบื้องลึกเบื้องหลังของน้องผิวกันไปเต็ม ๆ แล้ว ทีนี้เรามาดูกันดีกว่าว่า ในฐานะเจ้าของบ้านเราจะช่วยดูแลระบบผิวหนังที่เป็นบอดี้การ์ดให้เรายังไงดี ให้เขาอยู่ทำงานกับเราไปนาน ๆ แบบไม่ประท้วงด้วยสิวหรือริ้วรอยก่อนวัย คัดทริกเด็ด ๆ มาฝากแล้วค่ะ!

อย่าเสพติดความหน้าตึงเปรี๊ยะ (โฟกัสที่ Skin Barrier)

หลายคนชอบฟีลลิ่งหลังล้างหน้าแล้วผิวเอี๊ยด ๆ ตึง ๆ เพราะคิดว่านั่นคือสะอาด แต่หยุดก่อนค่ะ คุณขา! นั่นคือสัญญาณเตือนว่าเรากำลังทำลายเกราะป้องกันผิวหนังธรรมชาติและล้างแบคทีเรียดี ๆ ออกไปหมดแล้ว ให้เลือกผลิตภัณฑ์ล้างหน้าที่อ่อนโยน ไม่ล้างน้ำมันดีออกจากผิว และที่สำคัญห้ามลืมทามอยส์เจอไรเซอร์เด็ดขาด ไม่ว่าคุณจะมีผิวแห้งหรือผิวมัน เพราะความชุ่มชื้นคืออาหารจานโปรดที่ทำให้โครงสร้างผิวแข็งแรงค่ะ

ครีมกันแดดคือยาสามัญประจำผิว (ทาทุกวันแม้ไม่ได้ออกจากบ้าน)

รังสียูวีคือวายร้ายตัวจริงที่ไม่ได้แค่ทำให้เราคล้ำขึ้นนะคะ แต่น้องพุ่งทะลุไปทำลายคอลลาเจนและอีลาสตินในชั้นหนังแท้ ทำให้ผิวเราหย่อนคล้อยและเกิดริ้วรอยก่อนวัย แถมยังเสี่ยงต่อโรคมะเร็งผิวหนังด้วย ต่อให้กักตัวอยู่บ้าน นั่งหน้าคอมฯ หรือวันฟ้าครึ้ม รังสียูวีก็ยังแอบส่องผ่านมาทางหน้าต่างได้ เพราะฉะนั้น ครีมกันแดดทาไปเลยค่ะอย่าไปงก!

ดื่มน้ำให้ถูกวิธี บูสต์ผิวฉ่ำวาวจากข้างใน

สกินแคร์แพง ๆ ก็ช่วยไม่ได้ ถ้าเซลล์ผิวข้างในเราขาดน้ำค่ะ การดื่มน้ำสะอาดวันละ 2 - 3 ลิตรแบบจิบบ่อย ๆ ตลอดวัน (ไม่ใช่ซดทีเดียวหมดขวดน้า) จะช่วยให้ระบบหมุนเวียนเลือดในชั้นหนังแท้ทำงานได้ดี ส่งออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงผิวได้อย่างทั่วถึง ผิวจะดูอิ่มฟู แก้มดูมีเลือดฝาดแบบธรรมชาติสุด ๆ

กินอาหารสีสันสดใส เติมสารต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidants)

อยากผิวสวยต้องบำรุงถึงระดับเซลล์ค่ะ ชวนมาเติมสารอาหารให้ผิวด้วยผักผลไม้หลากสี เช่น มะเขือเทศ (มีไลโคปีนช่วยกันแดดธรรมชาติ), เบอร์รี่ต่าง ๆ (ต้านอนุมูลอิสระให้ผิวไม่แก่เร็ว), หรือส้มและฝรั่ง ที่มีวิตามินซีสูงปรี๊ด ช่วยกระตุ้นโรงงานผลิตคอลลาเจนใต้ผิวหนังให้ทำงานได้อย่างขยันขันแข็งค่ะ

นอนหลับช่วง Beauty Sleep ให้ผิวได้ซ่อมแซมตัวเอง

จำนาฬิกาชีวิตของผิวที่เราคุยกันตอนแรกได้ไหมคะ ? ช่วงเวลาประมาณ 4 ทุ่ม ถึงตี 2 คือช่วงที่ร่างกายจะหลั่ง โกรธฮอร์โมน (Growth Hormone) ออกมาเพื่อซ่อมแซมเซลล์ผิวที่สึกหรอ ถ้าเรานอนดึกหรืออดนอน โรงงานฟื้นฟูผิวจะปิดทำการทันที ผลลัพธ์คือตื่นมาหน้าโทรม ขอบตาคล้ำ แผลสิวหายช้า เพราะฉะนั้น รีบเคลียร์งานแล้วนอนหัวค่ำกันเถอะค่ะ

เห็นไหมคะ ว่า ‘ระบบผิวหนัง’ ของเรา เขาทำหน้าที่หนักหน่วงเพื่อเราขนาดไหน เขาคอยรับแดด รับฝน รับมลภาวะ เป็นเกราะกำบังสารเคมี และสะท้อนสุขภาพภายในของเราออกมาเสมอ เวลาเราเครียด ผิวก็หมอง เวลาเรานอนน้อย ผิวก็ประท้วงด้วยการส่งสิวมาเตือน เพราะฉะนั้น หลังจากวันนี้ไป เวลาเราทาครีมบำรุง ลองเปลี่ยนจากความรู้สึก ‘ทา ๆ ไปให้มันจบ’ เป็นการค่อย ๆ นวด ค่อย ๆ สัมผัสด้วยความทะนุถนอม ขอบคุณเขาที่ช่วยปกป้องเรามาตลอดทั้งวัน ทานอาหารดี ๆ ดื่มน้ำเยอะ ๆ พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อให้โรงงานผิวหนังของเรามีวัตถุดิบดี ๆ ไปซ่อมแซมตัวเองนะคะ